অনুশীলনী — ২

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া: 

(ক) ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰৰ খেতি ভাৰতৰ কোন কোন ৰাজ্যত কৰা হয়?
উত্তৰ: উত্তৰ প্ৰদেশ, পঞ্জাৱ, হাৰিয়ানা, বিহাৰ আৰু ৰাজস্থানৰ উত্তৰ অংশত।

(খ) তেলগুটি শস্য দুবিধৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: সৰিয়হ আৰু বাদাম (বা তিল / সূৰ্যমুখী)।

(গ) বৃষ্টিছায়া অঞ্চল কাক বোলে?
উত্তৰ: জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই অনা বতাহে পৰ্বতৰ প্ৰতিবাত ঢালত (Windward side) বাধা পাই প্ৰচুৰ বৰষুণ দিয়াৰ পিছত, পৰ্বতৰ বিপৰীত ফালে অৰ্থাৎ অনুবাত ঢালেৰে (Leeward side) নামি অহা শুকান বতাহৰ বাবে যি অঞ্চলত বৰষুণ অতি কম হয় বা একেবাৰে নহয়, তেনে শুকান অঞ্চলক বৃষ্টিছায়া অঞ্চল (Rain Shadow Region) বোলে।

(ঘ) ভাৰতৰ কোনটো অঞ্চল কপাহ খেতিৰ বাবে বিখ্যাত?
উত্তৰ: ভাৰতৰ দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চল (বিশেষকৈ মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু গুজৰাটৰ ক’লা মাটিৰ অঞ্চল)।

(ঙ) দুবিধ মচলাজাতীয় শস্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ইলাচী আৰু জালুক (বা ডালচেনি / আদা / জলকীয়া)।

(চ) সেউজ বিপ্লৱ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: ১৯৬০ ৰ দশকত (১৯৬১ চনত) ড° এম. এছ. স্বামীনাথনৰ নেতৃত্বত পৰম্পৰাগত কৃষিৰ সলনি উন্নত জাতৰ বীজ (HYV seeds), ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক আৰু আধুনিক জলসিঞ্চনৰ প্ৰয়োগৰ দ্বাৰা খাদ্য শস্যৰ (বিশেষকৈ ঘেঁহু আৰু ধানৰ) উৎপাদনত হোৱা অভূতপূৰ্ব বৈপ্লৱিক বৃদ্ধিক সেউজ বিপ্লৱ (Green Revolution) বোলে।

২. কৃষি বলয় বা অঞ্চল বুলিলে কি বুজা? ভাৰতত কেইটা কৃষি বলয় আছে, প্ৰতিটোৰে নাম লিখা।

উত্তৰ:

• সংজ্ঞা: একে ভৌগোলিক আৰু জলবায়ুগত পৰিৱেশত যিবোৰ অঞ্চলত প্ৰায় একে পদ্ধতিৰে নিৰ্দিষ্ট একে জাতীয় শস্যৰ খেতি প্ৰধানভাৱে কৰা হয়, তেনে অঞ্চলক কৃষি বলয় বা কৃষি অঞ্চল বোলে।

• ভাৰতৰ ৭ টা প্ৰধান কৃষি বলয় হ’ল:
  ১) ধান-মৰাপাট-চাহ বলয়
  ২) ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ বলয়
  ৩) মিলেট আৰু তেলগুটি শস্য বলয়
  ৪) মাকৈ বলয়
  ৫) কপাহ বলয়
  ৬) মচলাজাতীয় আৰু ৰোপন শস্যৰ বলয়
  ৭) ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি বলয়

৩. ধান খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কাৰকবোৰ কি কি?

উত্তৰ:
১) সাৰুৱা পলসুৱা মাটি আৰু সমতল ভূমি।
২) প্ৰচুৰ বৰষুণ (বাৰ্ষিক গড়ে ১৫০ ৰ পৰা ২০০ চে.মি. বা তাতকৈ অধিক)।
৩) গ্ৰীষ্মকালীন উচ্চ উষ্ণতা (২০° ৰ পৰা ৩০° চেণ্টিগ্ৰেড) আৰু আৰ্দ্ৰ বতৰ।
৪) শস্যৰ বৃদ্ধিৰ সময়ত পথাৰত পানী জমা হৈ থকাৰ সুচল ব্যৱস্থা।

৪. ভাৰতৰ ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি বলয়টোৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি? পূব হিমালয় অঞ্চলত কি ফলৰ খেতি প্ৰধানকৈ কৰা হয়?

উত্তৰ: 

• মূল বৈশিষ্ট্য: এই বলয়টো কাশ্মীৰৰ পৰা উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ বিস্তৃত পাহাৰীয়া আৰু পাদদেশৰ জলবায়ুৰ অঞ্চল। পশ্চিম হিমালয়ৰ শুকান-শীতল অঞ্চলত আপেল, বগৰী, এপ্ৰিকট আদিৰ খেতি হয় আৰু পূব হিমালয়ৰ সেমেকা পাহাৰত সুমথিৰা, আনাৰস আৰু শাক-পাচলিৰ খেতি হয়।

• পূব হিমালয় অঞ্চলৰ প্ৰধান ফল: সুমথিৰা টেঙা (Orange) (লগতে আনাৰস, কল আৰু শাক-পাচলিৰ ভিতৰত আলু, জলকীয়া)।

৫. ভাৰতৰ কৃষিক্ষেত্ৰত দেখা দিয়া বিভিন্ন সমস্যাবোৰৰ বিষয়ে এটি টোকা প্ৰস্তুত কৰা।

উত্তৰ:
১) জনসংখ্যা বৃদ্ধি আৰু কৃষিভূমি হ্ৰাস: জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত খেতিৰ মাটি বিভক্ত হৈ সৰু সৰু হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত ট্ৰেক্টৰ বা আধুনিক যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কষ্টকৰ হৈছে।
২) বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা: ভাৰতৰ কৃষিয়ে অনিয়মীয়া মৌচুমী বতাহৰ বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰাৰ ফলত খৰাং আৰু বানপানীৰ দ্বাৰা শস্য নষ্ট হয়।
৩) পৰ্যাপ্ত জলসিঞ্চনৰ অভাৱ: সকলো অঞ্চলত নিয়মীয়া পানী যোগানৰ সুচল ব্যৱস্থা নাই।
৪) মাটিৰ গুণাগুণ হ্ৰাস: একেলেথাৰিয়ে খেতি কৰা আৰু অপৰিকল্পিত ৰাসায়নিক সাৰ প্ৰয়োগে মাটিৰ প্ৰাকৃতিক উৰ্বৰতা নষ্ট কৰিছে।
৫) দৰিদ্ৰতা আৰু প্ৰযুক্তিৰ নাটনি: দৰিদ্ৰ কৃষকসকলৰ উন্নত বীজ, আধুনিক যন্ত্ৰ আৰু কীটনাশক ক্ৰয় কৰাৰ আৰ্থিক সামৰ্থ্যৰ অভাৱ।

অনুশীলনী — ৩

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া:

(ক) তিনিটা হস্তশিল্পৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: মৃৎশিল্প (মাটিৰ বাচন শিল্প), বাঁহ-বেতৰ শিল্প, আৰু সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰ শিল্প (বা বস্ত্ৰশিল্প / কাঁহ-পিতলৰ শিল্প)।

(খ) কোন চনত ভাৰতত প্ৰথমটো লো-তীখা কেনদ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯০৭ চনত (ঝাৰখণ্ডৰ জামছেদপুৰত টাটা আইৰন এণ্ড ষ্টীল কোম্পানী – TISCO)।

(গ) ছোটনাগপুৰ অঞ্চলটোক কিয় ভাৰতৰ ৰূঢ় শিল্প অঞ্চল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: জাৰ্মানিৰ ৰাইন নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত ‘ৰূঢ়’ (Ruhr) অঞ্চলটো কয়লা আৰু লো-ইস্পাতৰ বৃহৎ উদ্যোগৰ বাবে বিশ্বখ্যাত। ঠিক তেনেদৰে ভাৰতৰ ছোটনাগপুৰ মালভূমি অঞ্চলৰ দামোদৰ নদী উপত্যকাত থকা দুৰ্গাপুৰ, জামছেদপুৰ, বোকাৰো আদিত প্ৰচুৰ কয়লা আৰু লো-তীখাৰ গুৰু উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। সেয়েহে এই অঞ্চলটোক ভাৰতৰ ৰূঢ় শিল্প অঞ্চল (Ruhr of India) বোলা হয়।

(ঘ) হুগলী শিল্প অঞ্চল কি কি উদ্যোগৰ বাবে বিখ্যাত?
উত্তৰ: মরপাপাট উদ্যোগ, কপাহী বস্ত্ৰ উদ্যোগ, কাগজ কল, গধুৰ অভিযান্ত্ৰিক যন্ত্ৰ-পাতি, ৰাসায়নিক উদ্যোগ, ঔষধ আৰু বৈদ্যুতিক সামগ্ৰী নিৰ্মাণ উদ্যোগ।

(ঙ) মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল ক’ৰপৰা ক’লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে?
উত্তৰ: মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুম্বাই-থানেৰ পৰা পুনেলৈ আৰু নাচিক তথা চোলাপুৰ জিলালৈকে বিস্তৃত হৈ আছে।

(চ) ভাৰতত সকলো ঠাইতে শিল্প অঞ্চল গঢ়ি নুঠাৰ মূল কাৰণটো কি?
উত্তৰ: কাৰণ উদ্যোগ গঢ়ি উঠিবলৈ প্ৰয়োজনীয় ভৌগোলিক কাৰকসমূহ যেনে— খনিজ সম্পদ আৰু কেঁচামালৰ বিতৰণ সকলো ঠাইতে সমান নহয়। তদুপৰি সকলো ঠাইতে সুচল পৰিবহণ, নিৰন্তৰ বিদ্যুৎ যোগান, অনুকূল জলবায়ু, দক্ষ শ্ৰমিক আৰু বজাৰৰ সুবিধা সমানে উপলব্ধ নহয়।

২. উদ্যোগবোৰক কিহৰ ভিত্তিত শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হৈছে? শ্ৰেণীকেইটা কি কি?

উত্তৰ:
উদ্যোগবোৰক আকাৰ, বিনিয়োগ কৰা মূলধন, শ্ৰমিকৰ সংখ্যা আৰু প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰধানকৈ তিনিটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হৈছে:
১) কুটীৰ শিল্প উদ্যোগ (Cottage Industry): ঘৰৰ ভিতৰতে পৰিয়ালৰ সদস্যৰে পৰম্পৰাগত সঁজুলিৰে কৰা উদ্যোগ (যেনে: তাঁতশিল্প, মাটিৰ বাচন, বাঁহ-বেতৰ কাম)।
২) ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ (Small Scale Industry): কম মূলধন আৰু কম শ্ৰমিকেৰে শক্তিচালিত সৰু যন্ত্ৰৰে কৰা উদ্যোগ (যেনে: বিস্কুট, আচাৰ, মম, ধূপ, সাজ-পোছাক)।
৩) বৃহৎ উদ্যোগ (Large Scale Industry): বৃহৎ মূলধন, অত্যাধুনিক প্ৰযুক্তি আৰু হাজাৰ হাজাৰ দক্ষ শ্ৰমিক নিয়োগ কৰি কৰা উদ্যোগ (যেনে: লো-তীখা, চেনি, মটৰগাড়ী, পেট্ৰ’ৰাসায়নিক)।

৩. দেশ এখনৰ উদ্যোগৰ বিকাশত কি কি কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়?

উত্তৰ:
১) কেঁচামালৰ সহজলভ্যতা
২) শক্তিৰ উৎস (বিদ্যুৎ, কয়লা, খনিজ তেল)
৩) উন্নত পৰিবহণ আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা
৪) দক্ষ আৰু সস্তীয়া শ্ৰমিক
৫) প্ৰয়োজনীয় মূলধন আৰু বেংক ঋণৰ সুবিধা
৬) উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ উপযুক্ত বজাৰ আৰু চাহিদা
৭) অনুকূল চৰকাৰী ঔদ্যোগিক নীতি আৰু শান্তি-শৃংখলা

৪. ভাৰতৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতভাৱে বিকশিত শিল্প অঞ্চল কোনটো? এই অঞ্চলটো কি উদ্যোগৰ বাবে জনাজাত?

উত্তৰ:

• অঞ্চল: দক্ষিণ ভাৰতৰ মাদুৰাই-কইম্বাটোৰ-বাংগালোৰ শিল্প অঞ্চল।

• জনাজাত উদ্যোগসমূহ: কপাহী বস্ত্ৰ উদ্যোগ, তথ্য-প্ৰযুক্তি (IT), বিমান নিৰ্মাণ উদ্যোগ, টেলিফোন আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স উদ্যোগ, গধুৰ অভিযান্ত্ৰিক যন্ত্ৰ-পাতি, খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু চামৰা উদ্যোগ।