কবিতাটিৰ মূল ভাব / সাৰাংশ

‘আমাৰ দেশ’ কবিতাটি সাহিত্যাচাৰ্য অতুলচন্দ্ৰ হাজৰিকাদেৱৰ এক অনুপম দেশপ্ৰেমমূলক কবিতা। কবিতাটিত আমাৰ চিৰ চেনেহী জন্মভূমি সোণৰ অসম আৰু ভাৰতবৰ্ষৰ অপৰূপ প্ৰাকৃতিক শোভা আৰু ভৌগোলিক সৌন্দৰ্য অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। 

উত্তৰ দিশৰ হিমালয় পৰ্বত আমাৰ দেশমাতৃৰ শিৰৰ মুকুটস্বৰূপ। ছয় ঋতুৱে বিভিন্ন ৰূপত আহি দেশখনক অপূৰ্ব সাজেৰে সজাই তোলে। পূব দিশৰ পাটকাই পৰ্বতে আইৰ ক’লা চুলিটাৰি মেলি ৰাখে আৰু তাতেই পুৱাৰ ৰঙা বেলি উদয় হয়। মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰই আইৰ চৰণ পখালি গাৰ শুৱনি ৰিহা হৈ বৈ যায়। জান-জুৰিবোৰে কুলু কুলু সুৰেৰে বৈ আহি আইৰ ডিঙিৰ সাতসৰী হাৰৰ শোভা ধাৰে। প্ৰাচীন বেদ, পুৰাণ আৰু মহাভাৰতত আমাৰ পৱিত্ৰ দেশখনক দেৱভূমিৰূপে বন্দনা কৰা হৈছে। ৰূপে-ৰসে, গীতে-মাতে, ধনে-ধানে আৰু ফুল-ফলেৰে পৰিপূৰ্ণ এই ভুৱনমোহিনী জন্মভূমিখন সৃষ্টিৰ পাতনিৰে পৰা স্বৰ্গতকৈও অধিক শ্ৰেষ্ঠ।

পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

ক — পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়া

১। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা:

• কবিতাটোত আমাৰ দেশৰ ‘মূৰৰ মুকুট’ বুলি কাৰ কথা কৈছে?
  (ক) লুইতৰ
  (খ) দেৱভূমিৰ
  (গ) হিমালয়ৰ
  (ঘ) পাটকাইৰ
  ➔ উত্তৰ: (গ) হিমালয়ৰ

• কবিয়ে আমাৰ দেশক দেৱভূমিৰ লগত কিয় তুলনা কৰিছে?
  (ক) হিমালয় পৰ্বত আমাৰ দেশৰ শিৰত মুকুট হিচাপে থকাৰ বাবে।
  (খ) আমাৰ দেশখন ধনে-ধানে, ৰূপে-ৰসে-গীতে ভৰি থকাৰ বাবে।
  (গ) পুৰাণ, মহাভাৰতত আমাৰ দেশখনক দেৱভূমিৰূপে বৰ্ণনা কৰাৰ বাবে।
  (ঘ) আমাৰ দেশখন পাহাৰ-পৰ্বত, নদ-নদী আদিৰে ভৰি থকাৰ বাবে।
  ➔ উত্তৰ: (গ) পুৰাণ, মহাভাৰতত আমাৰ দেশখনক দেৱভূমিৰূপে বৰ্ণনা কৰাৰ বাবে।

২। তুমি ওপৰৰ দ্বিতীয় প্ৰশ্নৰ উত্তৰটো কিয় শুদ্ধ বুলি বাছি ল’লা?

উত্তৰ: কবিতাটিৰ চতুৰ্থ স্তৱকত কবিয়ে স্পষ্টভাৱে লিখিছে— “নানা গুণ-গান সুমধুৰ নাম পুৰাণত ভাৰতত, দেৱভূমি বুলি আমাৰ দেশেই জিলিকিছে জগতত।” অৰ্থাৎ আমাৰ দেশৰ মহিমা আৰু পৱিত্ৰ গুণসমূহ প্ৰাচীন পুৰাণ আৰু মহাভাৰতত দেৱভূমি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সেয়েহে (গ) উত্তৰটো শুদ্ধ বুলি বাছনি কৰা হ’ল।

৩। তলত দিয়া প্ৰশ্নকেইটাৰ উত্তৰ লিখা:

(ক) কবিয়ে কোন ঠাইত অৰুণ উদয় হয় বুলি উল্লেখ কৰিছে?
উত্তৰ: অসমৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত পাটকাই পৰ্বতত অৰুণ (সূৰ্য) উদয় হয় বুলি উল্লেখ কৰিছে।

(খ) কবিয়ে অমৃতধাৰা ক’ত বৈছে বুলি কৈছে?
উত্তৰ: দেশমাতৃৰ বুকুত শোভা পাই থকা খাছীয়া পৰ্বতৰ পৰা অমৃতধাৰা বৈছে বুলি কৈছে।

(গ) কিহে অসমী আইৰ গাৰ জেউতি চরায়?
উত্তৰ: শুকুলা পাটৰ ৰিহা-মেখেলাই অসমী আইৰ গাৰ জেউতি চরায়।

(ঘ) দেৱভূমি বুলি কবিয়ে কোনখন ঠাইৰ কথা কৈছে?
উত্তৰ: আমাৰ পৱিত্ৰ জন্মভূমি ভাৰতবৰ্ষ তথা সোণৰ অসমৰ কথা কৈছে।

(ঙ) কবিয়ে অসমী আয়ে কিহৰ সাতসৰী পিন্ধা বুলি কৈছে?
উত্তৰ: পাহাৰ-পৰ্বতৰ মাজেৰে কুলু কুলু সুৰেৰে বৈ অহা জান-জুৰিবোৰৰূপী সাতেশৰী (সাতসৰী) হাৰ পিন্ধা বুলি কৈছে।

৪। কবিয়ে আমাৰ দেশখনক কি কি কাৰণত স্বৰ্গতকৈও অধিক বুলি কৈছে— বহলাই লিখা।

উত্তৰ:
কবিয়ে আমাৰ দেশখনক সৃষ্টিৰ পাতনিৰে পৰা স্বৰ্গতকৈও শ্ৰেষ্ঠ আৰু অধিক বুলি কৈছে, কাৰণ:
১) আমাৰ দেশখন অপৰূপ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰে ভৰপূৰ— যাৰ মূৰত হিমালয় গিৰিৰাজে মুকুট পিন্ধাইছে, কপালত পাটকাই আৰু বুকুত খাছীয়া পৰ্বত শোভা পাইছে আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই ভৰি পখালি দিছে।
২) ছয় ঋতুৱে আলফুলকৈ আহি ন-ন সাজ পিন্ধাই দেশখনক চিৰ বিনন্দীয়া কৰি ৰাখে।
৩) আমাৰ দেশখন শুদ্ধ মনে-চিত্তে, ৰূপে-ৰসে-গীতে, ধনে-ধানে আৰু ফুল-ফলেৰে (পুষ্পেৰে) উপচি থকা এক পৱিত্ৰ দেৱভূমি।
৪) দেশমাতৃৰ এনে অনুপম আৰু ভুবনমোহিনী ৰূপ প্ৰত্যক্ষ কৰিলে চকুৰ হেঁপাহ কেতিয়াও নপলায়। সেয়েহে কবিয়ে আমাৰ দেশক স্বৰ্গতকৈও অধিক বুলি কৈছে।

৫। কবিতাফাকিৰ পৰা তলত দিয়া প্ৰশ্নকেইটাৰ উত্তৰ লিখা:

“পাটকায়ে মেলে ক’লা চুলিটাৰি অৰুণ উদয় তাত— লুইতে পখালি চৰণ দুখনি দিয়ে ৰিহাখনি গাত।”

(ক) ‘ক’লা চুলিটাৰি’ কোনে মেলে বুলি কৈছে?
উত্তৰ: পাটকাই পৰ্বতে মেলে বুলি কৈছে।

(খ) লুইতে কাৰ চৰণ দুখনি পখালি দিয়ে বুলি কৈছে?
উত্তৰ: জন্মভূমি অসম মাতৃৰ (আইৰ) চৰণ দুখনি পখালি দিয়ে বুলি কৈছে।

(গ) ‘ৰিহাখনি’ বুলি কিহৰ কথা কৈছে?
উত্তৰ: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ (লুইতৰ) শুভ্ৰ জলধাৰাৰ পানী আৰু পাটৰ ৰিহাক দেশমাতৃক পিন্ধোৱা ‘ৰিহাখনি’ বুলি কৈছে।

৬। ‘ক’ অংশৰ সৈতে ‘খ’ অংশ মিলোৱা:

৭। দেশমাতৃৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিত বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক উপাদানৰ অৰিহণা:

• গিৰিৰাজ হিমালয়ে ➔ মূৰৰ মুকুট হৈ জেউতি চৰাইছে।

• ছয় ঋতুৱে ➔ আলফুলকৈ আহি ন-ন অপূৰ্ব সাজ পিন্ধাইছে।

• পাটকাই পৰ্বতে ➔ ক’লা চুলিটাৰি মেলি অৰুণৰ উদয় ঘটাইছে।

• লুইতে ➔ চৰণ দুখনি পখালি গাৰ শুভ্ৰ ৰিহা হৈছে।

• জান-জুৰিয়ে ➔ কুলু কুলু সুৰেৰে বৈ আহি ডিঙিৰ সাতেশৰী হাৰ হৈছে।

• পৰ্বত-পাহাৰে ➔ বক্ষস্থলত সুশোভিত হৈ অমৃতধাৰা বোৱাইছে।

খ — ভাষা-অধ্যয়ন (ব্যাৱহাৰিক ব্যাকৰণ)

৮। ছন্দ মিল থকা শব্দ:

• বেশ ➔ কেশ, দেশ

• ভৰা ➔ তৰা, ধৰা

• হাৰ ➔ গাৰ, পাৰ

• গাত ➔ তাত, পাত

৯। শব্দৰ খেল (সাঁথৰ):

(ক) পদ্যটোত থকা ৬ আখৰীয়া শব্দটো হ’ল: ভুবনমোহিনী

• প্ৰথম ৩টা আখৰ: ভুবন (পৃথিৱী)

• শেষৰ ৩টা আখৰ: মোহিনী (সুন্দৰী)

• ৩য় আৰু ৬ষ্ঠ আখৰ: ননী (মাখন)

(খ) ‘ভুবনমোহিনী’ৰ প্ৰথম আখৰৰ পৰা উ-কাৰ আঁতৰালে হয় ‘ভৱনমোহিনী’:

• প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় আখৰ: ভৱ (জগত)

• প্ৰথম, দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় আখৰ: ভৱন (ঘৰ)

• প্ৰথম আৰু শেষৰ আখৰ: ভনী (ভগ্নী)

১০। কবিতাটিত থকা যুৰীয়া শব্দসমূহ:

১) ৰিহা-মেখেলা
২) জান-জুৰি
৩) মনে-চিত্তে
৪) ৰূপে-ৰসে
৫) ধনে-ধানে
৬) সৃষ্টি-পাতনি
৭) গুণ-গান

১১। সমাৰ্থক শব্দ:

• অৰুণ ➔ সূৰ্য, বেলি, ৰবি, ভাস্কৰ, দিনমণি

• গিৰি ➔ পৰ্বত, পাহাৰ, ভূধৰ, অচল

• জননী ➔ মাতৃ, মা, আই, প্ৰসূতি

• ভৱন ➔ ঘৰ, আলয়, গৃহ, সদন

• সাজ ➔ পোছাক, পৰিচ্ছদ, সাজ-পাৰ, বসন

১২। বাক্য ৰচনা:

• অপূৰ্ব: সূৰ্যাস্তৰ সময়ত আকাশৰ অপূৰ্ব দৃশ্যই সকলোৰে মন মোহিত কৰে।

• উদয়: পূব আকাশত পুৱাৰ ৰঙা বেলি উদয় হয়।

• মনোহৰ: কাজিৰঙাৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্য অতি মনোহৰ।

• জেউতি: মুগাৰ ৰিহা-মেখেলাই অসমীয়া জীয়ৰীৰ গাৰ জেউতি চৰায়।

• চেনেহী: আমাৰ চেনেহী আই অসমী অপৰূপ সৌন্দৰ্যৰে জিলিকি আছে।

• আলফুল: মায়ে কেঁচুৱাটিক অতি আলফুলকৈ কোলাত লৈছে।

১৩। বিশেষ্য আৰু বিশেষণ পদৰ শ্ৰেণীবিভাজন:

১৪। ‘সাজ’ শব্দৰ বিভিন্ন অৰ্থ প্ৰকাশক বাক্য ৰচনা:

• সাজ (পোছাক): বিহুৰ দিনা সকলোৱে ন-সাজ পিন্ধি আনন্দ কৰে।

• সাজ (বাচন): ৰাতিৰ ভাত খাবলৈ কাঁহৰ সাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

• সাজ (নিৰ্মাণ কৰা): কাঠমিস্ত্ৰীজনে বাঁহ-কাঠেৰে এটি সুন্দৰ পুতলা ঘৰ সাজিলে।

১৫। লিংগ পৰিৱৰ্তন (পুংলিংগ ➔ স্ত্ৰীলিংগ):

• অসম ➔ অসমা

• সৰল ➔ সৰলা

• অচল ➔ অচলা

• বৃদ্ধ ➔ বৃদ্ধা 

• সুষম ➔ সুষমা

১৬। সৰলীকৃত ৰূপ (দ্বিত্ব বৰ্জন):

• অপূৰ্ব্ব ➔ অপূৰ্ব

• কৰ্ম্ম ➔ কৰ্ম

• দুৰ্ব্বল ➔ দুৰ্বল

• অৰ্জ্জুন ➔ অৰ্জুন

• কদ্দৈ ➔ কৰ্দৈ

• পৰ্ব্বত ➔ পৰ্বত

• কীৰ্ত্তন ➔ কীৰ্তন

• শৰ্ম্মা ➔ শৰ্মা

৪. জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ আৰু সংস্কৃতি

১৮। অসমীয়া পৰম্পৰাগত অলংকাৰৰ নাম:

• আ ➔ আঙুঠি

• কে ➔ কেৰু

• গা ➔ গামখাৰু

• জো ➔ জোনবিৰি

• ক ➔ কাণফুলি

• ঢো ➔ ঢোলবিৰি

• নূ ➔ নূপুর

• দু ➔ দুগদুগী

২০। অসমৰ মহান দেশপ্ৰেমিকসকলৰ চমু পৰিচয়:

• বীৰ লাচিত বৰফুকন: শৰাইঘাটৰ যুদ্ধত (১৬৭১) মোগলক পৰাস্ত কৰি অসমৰ স্বাধীনতা আৰু অস্তিত্ব ৰক্ষা কৰা মহান সেনাপতি।

• শ্বহীদ কনকলতা বৰুৱা: ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনত হাতত ত্ৰিৰংগা পতাকা লৈ গহপুৰ থানাত গুলী খাই শ্বহীদ হোৱা বীৰাংগনা।

• শ্বহীদ কুশল কোঁৱৰ: ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত ফাঁচি বৰণ কৰা অসমৰ মহান শান্তিকামী শ্বহীদ।

• মণিৰাম দেৱান: ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত অসমক স্বাধীন কৰিবলৈ আত্মবলিদান দিয়া অগ্ৰণী নেতা আৰু প্ৰথম অসমীয়া চাহ খেতিয়ক।