পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১) তলত দিয়া তালিকাৰ পৰা শুদ্ধ শব্দবোৰ বাছি উলিওৱা আৰু খালী ঠাই পূৰ্ণ কৰা:

[শব্দ তালিকা: ওপঙি, পানী, শস্য, পোষক দ্ৰব্য, চহোৱা] 

(ক) একে বিধ উদ্ভিদ এখন ঠাইত অধিক পৰিমাণে গজালে বা খেতি কৰিলে তাক শস্য বুলি কোৱা হয়।
(খ) শস্য সিঁচাৰ আগতে মাটি ডৰা চহোৱা হয়।
(গ) নষ্ট হোৱা বীজবোৰ পানীত ওপঙি থাকে।
(ঘ) শস্যৰ বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰচুৰ সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু মাটিৰ পৰা পানী আৰু পোষক দ্ৰব্য প্ৰয়োজন হয়।

প্ৰশ্ন ২) ‘ক’ স্তম্ভৰ লগত ‘খ’ স্তম্ভ মিলোৱা:

প্ৰশ্ন ৩) প্ৰত্যেকৰে দুটাকৈ উদাহৰণ দিয়া:

(ক) খাৰিফ শস্য: ধান আৰু মাকৈ (বা ছয়াবিন, বাদাম)।
(খ) ৰবি শস্য: ঘেঁহু আৰু সৰিয়হ (বা বুট, মটৰ)।

প্ৰশ্ন ৪) তলত দিয়াসমূহৰ বিষয়ে নিজা শব্দৰে একোটাকৈ দফা লিখা:

(ক) মাটি চহোৱা (Preparation of soil):
শস্য উৎপাদনৰ প্ৰথম আৰু অতি আৱশ্যকীয় পদক্ষেপ হ’ল মাটি চহোৱা। নাঙল বা ট্ৰেক্টৰৰ সহায়ত মাটি তল-ওপৰ কৰি কোমল আৰু ঢিলা কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত উদ্ভিদৰ শিপা মাটিৰ গভীৰলৈ সহজে যাব পাৰে আৰু মাটিত সহজে উশাহ ল’ব পাৰে। ঢিলা মাটিয়ে কেঁচু আৰু উপকাৰী অণুজীৱৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰি মাটিত প্ৰচুৰ হিউমাছ যোগ কৰে, যিয়ে শস্যৰ বৃদ্ধি ত্বৰান্বিত কৰে।

(খ) বীজ সিঁচা (Sowing):
বীজ সিঁচাটো কৃষি কাৰ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম। বীজ সিঁচাৰ পূৰ্বে উচ্চ উৎপাদনশীল, পৰিষ্কাৰ আৰু নিৰোগী বীজ নিৰ্বাচন কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে হাতেৰে অথবা আধুনিক ‘বীজ সিঁচা যন্ত্ৰ’ (Seed Drill) ৰ সহায়ত সঠিক গভীৰতাত আৰু পৰস্পৰৰ মাজত সমদূৰত্ব বজাই ৰাখি বীজ সিঁচা হয় যাতে শস্যই পৰ্যাপ্ত সূৰ্যৰ পোহৰ, পানী আৰু পুষ্টি লাভ কৰে।

(গ) বনবাত নিৰোৱা (Weeding):
পথাৰত প্ৰধান শস্যৰ লগত প্ৰাকৃতিকভাৱে গজি উঠা অনাকাংক্ষিত আৰু অপ্ৰয়োজনীয় উদ্ভিদবোৰক অপতৃণ বোলে। এই অপতৃণবোৰ উঘালি বা কাটি পথাৰৰ পৰা আঁতৰোৱা কাৰ্যকে বনবাত নিৰোৱা বোলে। অপতৃণে শস্যৰ লগত পোহৰ, ঠাই, পানী আৰু সাৰৰ ভাগ লৈ মূল শস্যৰ উৎপাদন হ্ৰাস কৰে। খন্তিৰে নাইবা 2, 4-D ৰ দৰে বননাশক স্প্ৰে কৰি বনবাত নিৰোৱা হয়।

(ঘ) মৰণা মৰা (Threshing):
পৈণত শস্য চপোৱাৰ পিছত শস্যৰ শীহ আৰু গা-গছৰ পৰা শস্যৰ গুটি বা বীজসমূহ পৃথক কৰা প্ৰক্ৰিয়াকে মৰণা মৰা বোলে। পৰম্পৰাগতভাৱে বলধ বা মানুহৰ দ্বাৰা আৰু বৰ্তমান আধুনিক পদ্ধতিত ‘কম্বাইন মেচিন’ বা মৰণা মৰা যন্ত্ৰৰ সহায়ত এই কাম দ্ৰুতভাৱে কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৫) জৈৱিক সাৰৰ লগত ৰাসায়নিক সাৰৰ প্ৰভেদ কি? বৰ্ণনা কৰা।

প্ৰশ্ন ৬) জলসিঞ্চন কি? পানী সংৰক্ষণ কৰা জলসিঞ্চনৰ দুটা পদ্ধতি বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ:

• জলসিঞ্চনৰ সংজ্ঞা: বিভিন্ন সময়ৰ ব্যৱধানত খেতি পথাৰত কৃত্ৰিমভাৱে পানী যোগান ধৰা কাৰ্যকে জলসিঞ্চন বোলে।

• পানী সংৰক্ষণ কৰা দুটা আধুনিক পদ্ধতি:
  ১) পানী ছটিওৱা ব্যৱস্থা (Sprinkler System): এই ব্যৱস্থাত পাম্পৰ সৈতে সংলগ্ন নজেলবোৰ ঘূৰি বৰষুণৰ টোপালৰ দৰে শস্যৰ ওপৰত সমভাৱে পানী ছটিয়াই দিয়ে। অসমান আৰু বালিমহীয়া ভূমিৰ বাবে ই অতি উত্তম।
  ২) টোপ-টোপ বা পানী নিগৰোৱা ব্যৱস্থা (Drip System): এই ব্যৱস্থাত নলীৰ সহায়ত পানী একেবাৰে টোপ-টোপকৈ নিগৰাই উদ্ভিদৰ গুৰিতে যোগান ধৰা হয়। ইয়াৰ ফলত পানীৰ অপচয় শূন্য হয়।

প্ৰশ্ন ৭) বৰ্ষা ঋতুত যদি ঘেঁহু সিঁচা হয়, তেতিয়া কি হ’ব? আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ঘেঁহু হৈছে এবিধ ৰবি শস্য, যাৰ বৃদ্ধিৰ বাবে কম উষ্ণতা আৰু কম পানীৰ প্ৰয়োজন। যদি বৰ্ষা ঋতুত ঘেঁহু সিঁচা হয়, তেন্তে অতিমাত্ৰা বৰষুণ আৰু আদ্ৰ বতৰৰ বাবে পথাৰত পানী জমা হৈ ঘেঁহুৰ বীজ আৰু শিপা গেলি-পচি নষ্ট হৈ যাব। তদুপৰি ভেঁকুৰ আৰু বিভিন্ন ৰোগৰ আক্ৰমণ ঘটি শস্যৰ উৎপাদন ব্যাহত হ’ব।

প্ৰশ্ন ৮) একেলেথাৰিয়ে শস্যৰ উৎপাদন কৰিলে মাটিডৰাত কেনে প্ৰভাৱ পৰে, বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: একেডৰা মাটিতে কোনো বিশ্ৰাম নিদিয়াকৈ অবিৰতভাৱে শস্য উৎপাদন কৰি থাকিলে—
১) মাটিত থকা অপৰিহাৰ্য পোষক দ্ৰব্যসমূহ (যেনে: নাইট্ৰ’জেন, ফছফৰাছ, পটাছিয়াম) ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈ নিঃশেষ হৈ যায়।
২) মাটিৰ প্ৰাকৃতিক উৰ্বৰতা আৰু পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পায়।
৩) মাটিত থকা উপকাৰী কেঁচু আৰু অণুজীৱসমূহৰ সংখ্যা কমি যায়, যাৰ ফলত উৎপাদন বহুগুণে হ্ৰাস পায়।

প্ৰশ্ন ৯) অপতৃণ কি? সিহঁতক কেনেকৈ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি?

উত্তৰ:

• অপতৃণ (Weeds): খেতি পথাৰত মূল শস্যৰ সৈতে প্ৰাকৃতিকভাৱে গজি উঠা অনাকাংক্ষিত আৰু অপ্ৰয়োজনীয় উদ্ভিদসমূহক অপতৃণ বোলে।

• অপতৃণ নিয়ন্ত্ৰণৰ পদ্ধতিসমূহ:
  ১) মাটি চহোৱা: শস্য সিঁচাৰ পূৰ্বে হাল বায় অপতৃণবোৰ উঘালি মাটিত মিহলাই পেলোৱা হয়।
  ২) যান্ত্ৰিক বা হাতেৰে নিৰোৱা: খন্তি বা কাঁচিৰ সহায়ত সময়ে সময়ে অপতৃণবোৰ শিপাসহ উঘালি পেলোৱা হয়।
  ৩) ৰাসায়নিক পদ্ধতি: 2, 4-D আদিৰ দৰে ৰাসায়নিক অপতৃণনাশক পানীত মিহলাই পথাৰত স্প্ৰে কৰি অপতৃণ ধ্বংস কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ১০) তলত দিয়া বাকচসমূহ এনেদৰে সজোৱা যাতে কুঁহিয়াৰ উৎপাদনৰ এখন ক্ৰম তালিকা পোৱা যায়:

উত্তৰ: কুঁহিয়াৰ উৎপাদনৰ শুদ্ধ কৃষি ক্ৰম হ’ল:
৫ (মাটি চহোৱা) ➔ ৬ (পথাৰত হাল বোৱা) ➔ ৪ (বীজ সিঁচা/বোৱা) ➔ ৭ (সাৰ প্ৰয়োগ) ➔ ২ (জলসিঞ্চন) ➔ ৩ (খেতি চপোৱা) ➔ ১ (চেনীৰ কাৰখানালৈ শস্য পঠোৱা)

প্ৰশ্ন ১১) তলত দিয়া সংকেতৰ সহায়ত শব্দশৃংখল সম্পূৰ্ণ কৰা:

• পথালিকৈ:
  ১) গুটি ➔ বীজ
  ৪) মাহ জাতীয় উদ্ভিদৰ শিপাৰ টেমুনাত থকা বেক্টেৰিয়া ➔ ৰাইজ’বিয়াম

• তললৈ:
  ২) পথাৰত পানী যোগান ধৰা ব্যৱস্থা ➔ জলসিঞ্চন
  ৩) শীত কালত খেতি কৰা শস্য ➔ ৰবি
  ৫) এবিধ ৰাসায়নিক সাৰ ➔ ইউৰিয়া
  ৬) চপোৱা শস্যৰ পৰা বীজ পৃথক কৰা কাম ➔ মৰণা